Hvort eru hýenur skyldari hundum eða köttum?

Svar

Hýenur mynda sína eigin ætt, hýenuætt (Hyaenidae) sem tilheyrir ættbálki rándýra (Carnivora) og undirættbálki kattlegra dýra (Feliformia). Ætt kattardýra (Felidae) tilheyrir einnig þessum undirættbálki. Hundaættin (Canidae) tilheyrir hins vegar undirættbálki hundlegra dýra (Caniformia). Hýenur eru því skyldari köttum heldur en hundum.

Til þess að skýra þetta nánar má skoða eftirfarandi töflu:

Flokkun	Hýenur	Kettir	Hundar
Ríki	Animalia	Animalia	Animalia
Fylking	Chordata	Chordata	Chordata
Flokkur	Mammalia	Mammalia	Mammalia
Ættbálkur	Carnivora	Carnivora	Carnivora
Undirættbálkur	Feliformia	Feliformia	Caniformia
Ætt	Hyaenidae	Felidae	Canidae

Þrátt fyrir þennan skydleika hýena við ketti, þá er ýmislegt í atferli þeirra sem er töluvert frábrugðið köttum. Þessi skyldleiki er því alls ekki augljós við fyrstu sýn. Ólíkt flestum kattardýrum eru hýenur hópdýr sem mynda formfasta hópa með vel skilgreindu félagskerfi. Mikil stéttaskipting er innan hópsins og er honum venjulega stýrt af einu ráðandi karldýri og einu ráðandi kvendýri. Sú aðferð hýena að veiða saman í hópum hefur reynst þeim vel og ráða þær vel við bráð sem er mun öflugri að líkamlegum burðum en þær.

Ólíkt þessu eru flest kattardýr einfarar sem helga sér óðöl og veiða einsömul. Mikilvægasta undantekningin frá þessu eru auðvitað ljónin (Panthera leo), en þau lifa í hópum þar sem ljónynjurnar sjá um veiðar og ala ungviðið upp í sameiningu. Þetta hóplíferni er mun algengara meðal hunddýra og má þar til dæmis nefna úlfa (Canis lupus) og afríska villihunda (Lycaon pictus). Líkt og hýenur lifa þeir í þéttum hópum með formfast félagskerfi og stunda veiðar í sameiningu. Það er því auðvelt að sjá í hverju misskilningurinn liggur. Erfðafræðilegar og líffærafræðilegar rannsóknir hafa hins vegar skorið eindregið úr um að hýenur eru í raun skyldari köttum en hundum þó að þeim svipi til hunda í útliti og háttum.

Nánar má lesa um hýenur, hunda og ketti í eftirfarandi svörum á Vísindavefnum:

• Hvað eru margar hýenur í Afríku?
• Hvað hlaupa hýenur hratt?
• Hversu skyldir eru hundar og kettir?
• Hvaðan komu fyrstu hundarnir og hvernig eru hundar ræktaðir?
• Hvernig urðu kettir til?

Mynd: Wikimedia Commons