Hvernig er hægt "að verða fyrir barðinu á einhverjum" og hvaðan kemur það orðatiltæki?

Svar

Orðatiltækið að ‘verða fyrir barðinu á einhverjum’ virðist ekki gamalt í málinu ef marka má söfn Orðabókar Háskólans. Elstu dæmi eru frá fyrri hluta 20. aldar og er merkingin ‘verða fyrir reiði einhvers, fá að kenna á kröftum einhvers’.

Orðið barð hefur fleiri en eina merkingu. Ein þeirra, sem þekktist þegar í fornu máli, er ‘stafn eða miðhluti stefnis á skipi’ og á hún við hér. Líklegast er að upphaflega hafi verið átt við árekstur skipa, ef til vill í hernaði. Það má til dæmis sjá á þessari lýsingu í 58. kafla Egils sögu:

Og er Egill sá skipið þá kenndi hann þegar. Hann stýrði sem beinast á þá og er skipin renndust að þá kom barð skútunnar á kinnung karfans (karfi merkir hér ‘stór róðrarbátur’) (1985:452).

Síðar hefur orðasambandið að verða fyrir barðinu á einhverjum fengið almennari og yfirfærða merkingu.

Heimild:

• Íslendinga sögur. 1985. Svart á Hvítu, Reykjavík.