Hver er efnasamsetning kviku/hrauns?

Svar

Storkuberg er flokkað annars vegar eftir efnasamsetningu og hins vegar kornastærð, það er hraða kristöllunar. Þannig er efnasamsetning basaltglers (til dæmis í móbergi), basalts (blágrýtis), grágrýtis og gabbrós hin sama, en kornastærðin ólík eins og fjallað er um í svari sama höfundar við spurningunni Hver er munurinn á grágrýti og blágrýti? Sömuleiðis hafa hrafntinna, líparít og granít eins efnasamsetning en ólíka kornastærð.

Taflan hér að neðan sýnir efnasamsetningu fjögurra gosbergstegunda sem algengar eru hér á landi:

	Ólivín-þóleiít(basalt)	Íslandít	Dasít	Rhýólít (líparít)
SiO2	49,2	61,8	69,7	73,2
TiO2	2,3	1,3	0,4	0,2
Al2O3	13,3	15,4	15,2	14,0
Fe2O3	1,3	2,4	1,1	0,6
FeO	9,7	5,8	1,9	1,7
MgO	10,4	1,8	0,9	0,4
CaO	10,9	5,0	2,7	1,3
Na2O	2,2	4,4	4,5	3,9
K2O	0,5	1,6	3,0	4,1
P2O5	0,2	0,4	0,1	0,1

Samkvæmt fornri hefð eru efnin gefin sem þungahlutföll oxíða hinna ýmsu frumefna. Eins og glöggt sést af töflunni er kísill (SiO₂) meginuppistaðan í þessum bergtegundum. Styrkur efna eins og FeO, MgO og CaO minnkar með vaxandi kísli en styrkur alkalímálmanna (einkum K₂O) eykst. Þægilegt graf til að flokka gosberg er hér að neðan, þar sem Na₂O+K₂O er varpað móti SiO₂ (í prósentum af þunga).

Pc - pikrít basalt	S1 - trakýbasalt
B - basalt	S2 - basaltískt trakýandesít
O1 - basaltísk íslandít	S3 - trakýandesít
O2 - íslandít	U1 - basanít
O3 - dasít	U2 - fónólít-tefrít
R - rhýólít (líparít)	U3 - tefró-fónólít
T - trakýt	F - foidít
Ph - fónólít

Bergtegundirnar skiptast í þrjár syrpur: lág-alkalíska (O), alkalíska (S) og há-alkalíska (U). Hér á landi finnast hinar fyrstnefndu tvær, lág-alkalísk á rekbeltunum en alkalísk á Snæfellsnesi og Vestmannaeyjum.

Til frekari fróðleiks má benda á svar sama höfundar við spurningunni Hver er efnasamsetning hrauns, til dæmis úr Krýsuvíkureldum frá 1151?

Mynd: TAS classification á Wikipedia, the free encyclopedia.