Hvaða plöntur eru tvíkímblöðungar?

Svar

Tvíkímblöðungar tilheyra fylkingu dulfrævinga (Anthophyta) eða blómstrandi plantna. Í klassískri flokkunarfræði plantna er dulfrævingum skipt í þrjá undirflokka: magnólíta (Magnoliids), einkímblöðunga (Monocotyledones) og tvíkímblöðunga (Eudicotyledones). Aðeins 3% dulfrævinga tilheyra magnólítum, en þeir eru taldir vera forverar bæði ein- og tvíkímblöðunga.

Einkímblöðungar og tvíkímblöðungar draga heiti sitt af fjölda kímblaða sem eru til staðar í fræjum plantnanna, en eins og nöfnin gefa til kynna hafa tvíkímblöðungar tvö kímblöð og einkímblöðungar aðeins eitt kímblað.


Á vinstri myndinni sést kímblað einkímblöðungs teygja sig upp úr moldinni. Myndin hægra megin er af tvíkímblöðungi.
Það eru þó fleiri atriði sem greina þessa tvo hópa í sundur. Blómhlutar tvíkímblöðunga, svo sem krónublöð, bikarblöð og fræflar, eru til dæmis alltaf margfeldi af fjórum eða fimm. Hjá einkímblöðungum eru blómhlutarnir hins vegar þrídeildir. Í blöðum tvíkímblöðunga eru æðstrengirnir greinóttir en hjá einkímblöðungum liggja þeir alltaf samsíða, hvort sem þeir eru bogstrengjóttir eða beinstrengjóttir.

Tvíkímblaða plöntur geta jafnframt verið ýmist trékenndar eða jurtkenndar en einkímblöðungar eru nánast alltaf jurtkenndir. Einu trékenndu einkímblöðungarnir eru pálmar og bambusplöntur.






















Páskaliljurnar vinstra megin eru einkímblöðungar en sóleyin hægra megin er tvíkímblöðungur
Tvíkímblöðungar eru mun fleiri en einkímblöðungar eða um 170 þúsund tegundir á móti 65 þúsund tegundum. Til tvíkímblöðunga teljast flest lauftré og runnar, sem og algengar blómplöntur eins og sóleyjar, fíflar, bláklukkur og baldursbrá. Til einkímblöðunga teljast hins vegar öll grös, liljur og brönugrös. Flestar mikilvægar nytjaplöntur, svo sem kornplöntur eins og hveiti, maís, bygg og rúgur, eru jafnframt einkímblöðungar.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvað eru byrkningar? eftir Jón Má Halldórsson
• Hvað eru margar blómategundir til á jörðinni? eftir JMH

Heimildir og myndir:

• Raven, P.H., R.F. Evert og S.E. Eichhorn. 1999. Biology of Plants. W.H. Freeman and Company/Worth Publishers, New York.
• Wikimedia Commons