Hvernig á að setja upp vindhana?

Svar

Upphaflega spurningin var svona:

Þegar vindhani er settur upp, á þá að festa áttirnar þannig að örin bendi undan vindi eða á örin að benda í þá átt sem vindurinn kemur úr?

Aðalatriðið er að koma vindhana þannig fyrir að hann hreyfist ekki í logni og sýni strax rétta vindstefnu um leið og smáandvari kemur. Það þarf að gæta að því að ásinn sem hann snýst um sé nákvæmlega lóðréttur á tvo vegu, það er að segja til dæmis bæði séð frá N-S ásnum og A-V ásnum.

Þegar við lýsum vindstefnu er nær alltaf miðað við stefnuna sem vindurinn kemur úr: Við tölum um sunnanvind þegar vindurinn blæs frá suðri, norðaustanátt þegar hann kemur frá norðaustri og svo framvegis. Vindhanar eru yfirleitt gerðir til að sýna áttirnar samkvæmt þessari föstu hefð í málinu.

Ef vindhaninn er rétt gerður, vindhanaásinn er lóðréttur og vindurinn blæs frá suðri vísar örin á raunverulegt suður. Ef áttamerki fylgja vindhananum þarf að stilla þau þannig í byrjun að þetta gildi. Nokkrar aðferðir til þess koma til greina og skulu hér nefndar þessar:

1. Seguláttaviti. Að nota seguláttavita er ekki sérlega nákvæmt hér á landi vegna segulskekkju. Þó má að sjálfsögðu bæta úr því ef menn kunna að leiðrétta fyrir henni.
   
2. Sólargangur. Önnur leið er að finna suður með því að athuga hvar sólin er á hádegi. Þá þarf að hafa í huga að raunverulegt hádegi er ekki klukkan 12 heldur nær 13:30 á lengdarbaug Reykjavíkur og þar í kring, en austar á landinu er það fyrr. En þessi aðferð getur gefið nákvæmni sem ætti að duga flestum.
   
3. Að nota kort. Ef við vitum hvar við erum á korti getum við oft fundið á kortinu kennileiti í landslaginu, til dæmis fjallstind, skarð eða annað, sem er til dæmis í stefnu höfuðáttar (N, A, S eða V) frá okkur. Við getum þá stillt áttamerkin á vindhananum samkvæmt þessu.
   
4. GPS-tækni. Þessa nýju tækni má nota með ýmsum hætti til að finna áttirnar.

Myndin er tekin við sumarbústað höfundar og sýnir vindhana í suðaustanátt.
Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvað merkja orðin útsuður, landsuður, útnorður og landnorður? eftir Guðrúnu Kvaran
• Hver er hugsunin á bak við orðin útsuður, landsuður, útnorður og landnorður? eftir Þorstein Vilhjálmsson
• Í hvaða átt er vestur? eftir Þorstein Vilhjálmsson
• Snúa allar kirkjur á Íslandi í vestur? eftir Hjalta Hugason

Mynd:

• Ljósmyndari: Vilhjálmur Þorsteinsson.