Af hverju er stundum bláleitur litur á mýrum og mýrarvatni, eins og olía? Hvaða efni er þetta og hvernig myndast það?

Svar

Uppleyst efni í mýravatni eru einkum af þrennum toga:

1. lífræn kolefnasambönd úr rotnandi gróðurleifum,
2. uppleyst efni úr berggrunni, öskulögum og áfoki (til dæmis járn, magnesín, kalsín, kísill), og loks
3. efni úr andrúmslofti og regni (súrefni, koltvísýringur, nitur).

Undir yfirborði mýrarinnar er vatnið súrefnissnautt og súrt og tekur auðveldlega upp efni úr bergi, þar á meðal tvígilt járn (Fe(II)). Járnið oxast þegar það kemst í samband við súrefni andrúmsloftsins og þá myndast bráð, líkust olíu, á yfirborðinu, en brákin er kvoðulausn (e. colloid) af lífrænu kolefni og ferríhýdrati (Fe(OH)₃). Bláminn stafar hins vegar af tvígildu járni.

Tvígilt járn er talsvert leysanlegt í vatni en við yfirborð mýrarinnar oxast það brátt í þrígilt járn (Fe(III)) sem er lítt leysanlegt í vatni og fellur því út sem mýrajárn (límonít), sennilega örvað af örverum.

Frekari fróðleikur á Vísindavefnum:

• Ég hef heyrt að víkingar hafi fundið mýrarauða í vötnum og notað til að gera sverð og hjálma. Í hvaða vötnum á Íslandi finnst mýrarauði?
• Getið þið sagt mér allt um járn?