Hvaða augum litu Forn-Grikkir myndlist?

Svar

Svo virðist sem forngrískir myndlistarmenn hafi verið í miklum metum, að minnsta kosti þeir sem sýndu mikla hæfileika. Frægastur allra forngrískra myndlistarmanna er án efa Pólýgnótos frá Þasos sem var uppi á 5. öld fyrir okkar tímatal. Hann var vinur aþenska stjórnmálamannsins Kímons. Sagan segir að Pólýgnótos hafi áunnið sér aþensk borgararéttindi með málverkum sínum. Þekkt eru heiti nokkurra málverka hans, til dæmis Akkilles í Skýros, Fall Tróju, og Ódysseifur og biðlarnir. Málverkin sjálf eru ekki varðveitt en varðveittar eru lýsingar fornra rithöfunda á þeim til dæmis lýsingar Pásaníasar frá annarri öld.

Apollodóros frá Aþenu, sem var uppi á seinni hluta 5. aldar fyrir okkar tímatal, þróaði aðferð til þess að tákna ljós og skugga, skiagrafia. Hann hafði mikil áhrif á þróun forngrískrar myndlistar. Annar merkur forngrískur myndlistarmaður hét Apelles og var frá Kólofon. Hann var uppi á 4. öld fyrir okkar tímatal. Sagan segir að Alexander mikli hafi ekki leyft neinum að mála sig öðrum en Apellesi. Apelles mun einnig hafa málað Filippos II, föður Alexanders og fleiri. Eitt frægasta málverk hans hét Afródíta að rísa úr sænum en Ágústus keisari mun hafa flutt það verk til Rómar. Líkt og Prótógenes, sem var helsti keppinautur Apellesar, samdi Apelles bók um myndlist.

Hluti af rómverskri fresku frá 1. öld e.Kr. Hugsanlega er hún byggð á málverki Apellesar af Afródítu að rísa úr sænum.
Líkt og aðrir Grikkir öttu grískir myndlistarmenn sífellt kappi hver við annan. Fræg er sagan af Parrhasíosi Efesos og Zeuxisi frá Herakleu sem voru að metast um hvor þeirra væri betri myndlistarmaður. Zeuxis svipti hulunni af málverki sínu og voru berin á myndinni svo raunveruleg að fuglarnir reyndu að borða þau. Þá bað Zeuxis Parrhasíos að svipta hulunni af málverki sínu en hann svaraði um hæl að hulan væri málverkið. Zeuxis tókst því að blekkja fuglana en Parrhasíosi tókst að blekkja Zeuxis.

Aristóteles hafði ekki eins miklar mætur á Zeuxis og Pólýgnótosi. Sagan segir að Zeuxis hafi dáið úr hlátri eftir að hafa málað mynd af gamalli konu sem vildi sjálf sitja fyrir sem Afródíta. Parrhasíos var á hinn bóginn talinn með þeim allra bestu.

Nöfn margra myndlistarmanna og heiti margra verka þeirra eru þekkt. Meðal þekktra nafna eru nokkur nöfn kvenna, til dæmis Eirena, Alkisþena og Tímareta. Þrælar fengu hins vegar ekki að stunda myndlist.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvaða áhrif hafði grísk menning á hina rómversku? eftir Geir Þ. Þórarinsson

Mynd:

• Wikipedia.org. Sótt 27.2.2009.