Hvað er mannfræði og hvað hafa mannfræðingar rannsakað á Íslandi?

Svar

Mannfræði kallast sú fræðigrein sem fjallar um manninn sem lífveru og sem félagsveru. Allt sem viðkemur lífi mannsins er hægt að flokka undir mannfræði. Mannfræði sem fræðigrein skiptist í tvö meginsvið annars vegar félags-og menningarmannfræði og hins vegar líffræðilega mannfræði.

Í félagslegri- og menningarmannfræði rannsaka mannfræðingar menningu manna í víðasta skilningi þess hugtaks. Á meðal þess sem fjallað er um er skipan samfélaga almennt, sifjatengsl, stjórnskipan og hagskipan en einnig trúarbrögð, frásagnir af ýmsum toga, rituöl og listir. Að auki hafa mannfræðingar í síauknum mæli sýnt vistfræðilegri verund mannsins áhuga.

Mannfræðingar sem leggja stund á líffræðilega mannfræði rannska uppruna manna, líkamseinkenni mismunandi mannhópa og skyldleika þeirra við aðrar dýrategundir. Þeir rannsaka meðal annars forsögu mannsins, frummennina og þróun tegundarinnar Homo.

Mannfræðingar gera svokallaðar vettvangsathuganir. Þá dveljast þeir í tilteknu menningarsamfélagi og kynna sér eftir megni lifnaðarhætti og viðhorf þess fólks sem í samfélaginu býr. Niðurstöður þessara rannsókna eru síðan birtar í svokölluðum etnógrafíum.

Á Íslandi hafa mannfræðingar aðalega rannsakað sifjakerfi, fiskveiðar, kynferði, félagslegar breytingar og þjóðerniskennd auk sagna og félagsgerðar á þjóðveldisöld.

Mannfræði hefur verið kennd við Háskóla Íslands frá 1970 og sem aðalgrein við félagsvísindadeild frá 1980.

Heimildir:

• Kennsluskrá Háskóla Íslands árið 2002-2002. Háskóli Íslands Kennslusvið, Reykjavík 2002.
• Íslenska alfræðiorðabókin. Örn og Örlygur, Reykjavík 1990.