Við tölum til dæmis um að hlutir séu kolsvartir og rósrauðir. En hver er skýringin á því að hlutir séu heiðgulir?

Svar

Nafnorðið heið merkir ‛skýlaus himinn, bjart loft’. Það er í þágufalli heiði og af þeirri mynd er leidd hvorugkynsmyndin heiði í sömu merkingu. Vel er þekkt að sagt sé: „sól skín í heiði“ ef úti er glaðasólskin og skýlaus himinn. Sólin er þá sterkgulur hnöttur í heiðríkjunni og er ekki ólíklegt að litarheitið, sem einmitt merkir ‛sterkgulur, skærgulur’, sé fengið þaðan.

Nafnorðið heið merkir ‛skýlaus himinn, bjart loft’.

Orðið virðist ekki gamalt í málinu. Elsta heimild í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans er úr þýðingu Sveinbjarnar Egilssonar á Odysseifskviðu frá fyrri hluta 19. aldar. Þar er verið að tala um heiðgulan gróða í merkingunni ‛gull’ og má vel vera að Sveinbjörn hafi fyrstur lýst sterkgula litnum á þennan hátt.

Mynd:

• Reykjavík - Wikipedia, frjálsa alfræðiritið. (Sótt 27.6.2012).

Spurningin í heild sinni hljóðaði svo:

Við tölum til dæmis um að hlutir séu kolsvartir, svartir sem kol, og rósrauðir, rauðir sem rós. En hver er skýringin á því að hlutir séu heiðgulir?