Hvernig myndaðist Kerið í Grímsnesi og hvers vegna er vatn í því?

Svar

Ef gengið er kringum Kerið sést að það er einfaldlega stór gjallgígur — einn af mörgum gígum sem gusu þarna fyrir 5000-6000 árum og mynduðu Grímsneshraunin. Innan á gígveggjum Kersins, þar sem rautt gjall er áberandi, má einnig víða sjá hraunslettur sem runnið hafa saman í lög og linsur. Fyrrum töldu sumir að Kerið væri sprengigígur, líkt og Grænavatn hjá Krísuvík, sem myndast hefði í einni sprengingu. En svo var ekki og gosið sem myndaði Kerið hefur tekið nokkurn tíma. Rauði liturinn á gjallinu stafar af oxun járnsins í kvikunni (hematít), sem sennilega hefur orðið fyrir áhrif grunnvatns.


Kerið í Grímsnesi.
Vatnið í Kerinu er einnig grunnvatn. Í formála (Prologus) Gylfaginningar lýsir Snorri Sturluson hugmyndum fornmanna um jörðina. Þar segir:

Það hugsuðu þeir og undruðust, hví það myndi gegna, er jörðin og dýrin og fuglarnir höfðu saman eðli í sumum hlutum og þó ólík að hætti. Það var eitt eðli að jörðin var grafin í hám fjalltindum og spratt þar vatn upp, og þurfti þar eigi lengra að grafa til vatns en í djúpum dölum. Svo eru og dýr og fuglar, að jafnlangt er til blóðs í höfði og fótum.

Það er að vísu ekki alveg rétt að jafndjúpt sé á grunnvatn á háum fjallatindum og í djúpum dölum, en þó má víðast grafa svo djúpt að komi niður á grunnvatn — það eru brunnar.

Ástæðan fyrir vatninu í Kerinu í Grímsnesi er sem sagt sú að það nær niður fyrir grunnvatnsborðið þarna á svæðinu – kannski mætti líkja því við eldhússigti sem stungið er hálfu niður í vatnsílát.

Grunnvatnsborðið getur hækkað og lækkað eftir úrkomu, en þá hækkar eða lækkar jafnt í Kerinu sem í berggrunninum í kring.

Mynd af Kerinu: Mats: Íslandsmyndasafn © Mats Wibe Lund