Hvað eru til margar apategundir?

Svar

Karlórangútan (Pongo pygmaeus) frá Borneó.

Gert er ráð fyrir að spyrjandi sé að fiska eftir því hversu margar tegundir prímata (Primata) séu þekktar í heiminum en enska hugtakið „primate“ er safnheiti yfir hugtökin „apes“ (apar), „monkeys“ (apar/apakettir) og „lemurs“ (lemúrar). Alls eru þekktar 412 tegundir í þessum ættbálki spendýra. Aðeins ættbálkar leðurblaka (Chiroptera) og nagdýra (Rodenta) eru auðugri að tegundum.


Þessi api nefnist á ensku „bald uakari“ (Cacajao calvus calvus)
og er með áberandi rautt andlit. Hann er einn af svokölluðum nýjaheimsöpum og finnst í Suður-Ameríku, aðallega í Brasilíu.

Músalemúr frá Madagaskar.

Regnskógar jarðar sem eru helstu búsvæði prímata hafa eyðst óhugnanlega hratt á síðastliðnum áratugum, enda er tæpur helmingur allra prímatategunda í mikilli útrýmingarhættu. Þeirra á meðal eru flestar þær tegundir sem eru skyldastar manninum, svo sem simpansar (Pan troglodytes) og fjallagórillur (Gorilla berengei berengei). Samtökin World conservation union telja að af þeim 412 prímatategundum sem nú eru þekktar, séu um 86 í talsverðri útrýmingarhættu og 37 í bráðri hættu á að deyja út á allra næstu áratugum ef ekkert verður af gert.

Vísindamenn óttast að á næstu 10-20 árum muni ein af hverjum tíu tegundum prímata deyja út. Helst er það áðurnefnd eyðing búsvæða sem veldur náttúrufræðingum áhyggjum en einnig hefur rányrkja hoggið stór skörð í fjölmarga stofna. Svonefndir bonobo-apar (Pan paniscus) hafa til að mynda farið illa út vegna borgarastyrjaldarinnar í Kongó ekki síður en íbúar landsins.

Þótt ótrúlegt megi virðast hafa á síðastliðnum árum fundist nokkrar nýjar tegundir prímata. Meðal þeirra eru svokallaðir músalemúrar sem lifa í þéttum skógum Madagaskareyju. Þessar nýfundnu prímatategundir eru yfirleitt afar smáar, frá nokkrum tugum gramma upp í 200 g að þyngd. Árið 2002 fundust tvær nýjar tegundir apakatta í Amasonfrumskóginum, á stærð við litla ketti.

Heimildir, myndir og fréttir:

• D. E. Wilson og D. M. Reeder. 1993. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference. 2 útg. Smithsonian Institution Press, Washington
• The Sacramento Zoo
• International Union for Conservation of Nature and Natural Resources
• www.primates.com
• CNN.com

Mörg svör um prímata og apa er að finna á Vísindavefnum og má kalla þau fram með því að smella á efnisorðin neðan við svarið.