Af hverju fær fólk krabbamein ef það reykir?

Svar

Tóbak var fyrst flutt frá Vesturálfu til Evrópu, fyrst og fremst Spánar og Portúgals, á miðri 16. öld. Einni öld síðar var notkun þess orðin almenn í Vestur-Evrópu. Fljótlega varð ljós skaðsemi tóbaks og þegar um miðja 18. öld birtust varnaðarorð um efnið, þar á meðal krabbameinsvaldandi verkun þess. Þessi varnaðarorð gleymdust í um það bil tvær aldir, þar til fljótlega eftir heimsstyrjöldina síðari.

Þegar eru þekkt um það bil 4000 mismunandi efni í sígarettureyk, þar af minnsta kosti 40 sem vitað er að valdi krabbameini. Þessi efni ýmist koma krabbameinsvextinum af stað og/eða viðhalda honum. Reykingatengt krabbamein er algengast í þeim líffærum sem tóbaksreykur kemst í mestu snertingu við, það er að segja í vörum, munnholi og öndunarvegum, þar með talið barka og lungum.



Árlega greinast um það bil 100 Íslendingar með lungnakrabbamein og er óhætt að fullyrða, að að minnsta kosti 85 þeirra megi rekja til reykinga. Eftirtaldir þættir auka áhættuna á krabbameini vegna reykinga:

1. Aldur við upphaf reykinga, það er að segja áhættan eykst því fyrr á ævinni sem byrjað er að reykja.
2. Árafjöldinn sem reykt er.
3. Reykingamagn, til dæmis fjöldi sígaretta á dag.

Þótt öndunarvegir séu fyrst og fremst þau líffæri sem reykingakrabbamein myndast í, hefur sígarettureykur krabbameinsvaldandi áhrif á ýmis líffæri mannslíkamans. Þannig valda reykingar krabbameinum í vélinda, brisi og þvagblöðru. Vísindarannsóknir benda einnig til þess að reykingafólk sé í meiri hættu en þeir sem ekki reykja á að fá krabbamein í brjóst, legháls, lifur og blóðmyndandi vef (hvítblæði).

Á Vísindavefnum er að finna fleiri svör um krabbamein og reykingar, til dæmis:

• Hvert er algengasta krabbameinið af völdum reykinga?
• Hvaða hættulegu efni eru í sígarettum?
• Hvaða áhrif hefur nikótín á líkamann?
• Hvað reykja margir á Íslandi?
• Eru sígarettur skaðlegri en vindlar, pípa eða munntóbak?
• Hvað er það sem gerist í frumunum þegar við fáum krabbamein?

Mynd: University of Michigan Health System